شعر سعدی که از هر طرف بخوانی همان است؛ متن کامل شعر
گاهی یک شعر کوتاه به دلیل ساختار متفاوتش، سالها در میان مردم و فضای مجازی دستبهدست میشود. شعر «از چهره افروخته گل را مشکن» یکی از همین نمونههاست؛ شعری چهارمصراعی که به دلیل چیدمان خاص واژهها، به عنوان یک شعر مربع یا «از هر طرفخوان» شناخته میشود.
این شعر در اینترنت بیشتر با عنوان شعر سعدی که از هر طرف بخوانی همان است جستوجو میشود، اما برخلاف انتساب رایج، در منابع ادبی این شعر به اهلی شیرازی نسبت داده شده است. در گنجور نیز این قطعه در دیوان اهلی شیرازی ثبت شده و با عنوان «دایره مرکب مدور» و صنعت «مربع» آمده است.
متن شعر سعدی که از هر طرف بخوانی همان است
از چهرهٔ افروخته گل را مشکن
افروختهرخ مرو تو دیگر به چمن
گل را دیگر خجل مکن ای مهِ من
مشکن به چمن ای مهِ من قدر سخن
این شعر به دلیل نحوه قرار گرفتن کلمات، یکی از نمونههای جالب شعرهای صناعی در ادبیات فارسی است. البته در برخی بازنشرها، در مصراع پایانی به جای «قدر سخن»، عبارت «قدر سمن» دیده میشود؛ بنابراین ممکن است هنگام جستوجوی شعر با نسخههای متفاوتی روبهرو شوید.
شاعر شعر «از چهره افروخته گل را مشکن» کیست؟
با وجود اینکه این شعر در فضای مجازی بارها به سعدی نسبت داده شده، منابع ادبی آن را از آثار اهلی شیرازی میدانند.
اهلی شیرازی از شاعران دورههای نهم و دهم هجری قمری بود و به استفاده از صنایع ادبی و بازیهای زبانی توجه داشت. همین ویژگی در این شعر نیز دیده میشود؛ زیرا شاعر تنها به مضمون عاشقانه توجه نکرده و واژهها را با نظم خاصی کنار هم قرار داده است.
چرا این شعر را از هر طرفخوان مینامند؟
ویژگی جالب شعر «از چهره افروخته گل را مشکن» در چیدمان واژههای آن است. چهار مصراع شعر به شکلی تنظیم شدهاند که ارتباط میان سطرها و ستونهای آن، ساختاری شبیه مربع ایجاد میکند.
به همین دلیل، این شعر را شعر مربع نیز مینامند. در این نوع شعر، شاعر باید واژهها را با دقت زیادی انتخاب کند؛ زیرا جای هر کلمه در ساختار شعر اهمیت دارد و قرار نیست کلمات صرفاً برای خواندن معمولی در کنار یکدیگر قرار گرفته باشند.
به زبان ساده، جذابیت شعر فقط در معنای آن نیست؛ بلکه نحوه قرار گرفتن کلمات نیز بخشی از هنر شاعر محسوب میشود.
معنی شعر «از چهره افروخته گل را مشکن»
مضمون شعر، عاشقانه و خطاب به معشوق است. شاعر زیبایی چهره محبوب را با گل مقایسه میکند و از او میخواهد با زیبایی و درخشش خود، گل را شرمنده نکند.
در مصراع نخست، «چهره افروخته» به چهرهای درخشان و برافروخته اشاره دارد و شاعر میگوید چنین زیباییای نباید باعث شود گل در برابر محبوب کمرنگ به نظر برسد.
در عبارت «ای مه من» نیز «مه» به معنای ماه است؛ تعبیری که در شعر فارسی برای توصیف زیبایی و درخشندگی چهره معشوق بسیار رایج بوده است.
در مجموع، شاعر با زبانی لطیف و همراه با اغراق عاشقانه میگوید زیبایی محبوب آنقدر زیاد است که حتی گل در مقابل او جلوهای ندارد.
«قدر سخن» یا «قدر سمن»؟
یکی از نکات قابل توجه درباره این شعر، تفاوتی است که در نسخههای منتشرشده دیده میشود.
در نسخه ثبتشده در گنجور، مصراع پایانی با عبارت «قدر سخن» آمده است:
مشکن به چمن ای مهِ من قدر سخن
اما در برخی بازنشرهای اینترنتی، عبارت «قدر سمن» دیده میشود. «سمن» در زبان فارسی به معنای یاسمن است و از نظر فضای تصویری با گل و چمن ارتباط دارد.
به همین دلیل، اگر در سایتها یا شبکههای اجتماعی نسخه دیگری از شعر دیدید، تعجب نکنید. البته نسخه ثبتشده در گنجور، «قدر سخن» را آورده است.
شعر مربع چیست؟
شعر مربع یکی از شکلهای خاص و هنرمندانه شعر در ادبیات فارسی است که در آن، واژهها با نظم مشخصی کنار هم قرار میگیرند و ارتباط میان سطرها و ستونها اهمیت پیدا میکند.
در شعرهای معمولی، بیشتر توجه خواننده به ترتیب کلمات از ابتدا تا انتهای مصراع است؛ اما در شعر مربع، آرایش کلمات نیز بخشی از شگرد ادبی شاعر است.
به همین دلیل، ساختن چنین شعری ساده نیست. شاعر باید علاوه بر انتخاب واژههای مناسب و حفظ معنای شعر، به جایگاه کلمات و ارتباط آنها با یکدیگر نیز توجه داشته باشد.
چرا این شعر در فضای مجازی به سعدی نسبت داده شده است؟
این شعر در سالهای اخیر با نام سعدی بسیار بازنشر شده و همین موضوع باعث شده عبارت «شعر سعدی که از هر طرف بخوانی همان است» به یک جستوجوی رایج تبدیل شود.
با این حال، شهرت یک انتساب در اینترنت به معنای درست بودن آن نیست. برای شناسایی شاعر بهتر است به نسخههای دیوانی و منابع ادبی مراجعه کنیم. در مورد این شعر، منبعی مانند گنجور آن را در دیوان اهلی شیرازی ثبت کرده است.
متن کامل شعر در یک نگاه
اگر فقط به دنبال متن شعر هستید، نسخه ثبتشده آن به این صورت است:
از چهرهٔ افروخته گل را مشکن
افروختهرخ مرو تو دیگر به چمن
گل را دیگر خجل مکن ای مهِ من
مشکن به چمن ای مهِ من قدر سخن
این شعر کوتاه، نمونهای جالب از پیوند معنا، موسیقی و ساختار در شعر فارسی است و همین ویژگی باعث شده با وجود کوتاهی، همچنان مورد توجه علاقهمندان ادبیات قرار بگیرد.
جمعبندی؛ شعری که از هر طرف بخوانی همان است
شعر «از چهره افروخته گل را مشکن» به دلیل ساختار مربع و چیدمان خاص واژههایش به عنوان یکی از شعرهای جالب و صناعی ادبیات فارسی شناخته میشود.
اگرچه بسیاری از کاربران آن را با عنوان شعر سعدی که از هر طرف بخوانی همان است میشناسند، این شعر در منابع ادبی به سعدی نسبت داده نشده و نام اهلی شیرازی به عنوان شاعر آن آمده است. بنابراین اگر قصد دارید متن شعر را نقل یا منتشر کنید، بهتر است این نکته را نیز در نظر بگیرید.
نظر شما درباره این مطلب چیست؟
