بیرون زدگی دیسک کمر و مشکلات عدم درمان آن

فتق یا بیرون زدگی دیسک عبارت است از پارگی هسته ژلاتینی دیسک از طریق حلقه فیبری آن. در نتیجه می تواند به اعصاب فشار وارد کند و باعث درد شود. هر یک از 23 دیسک بین مهره‌ای ما از هسته ژلاتینی تشکیل شده است که مانند نوعی بالشتک ژل عمل می‌کند. این حلقه توسط یک حلقه فیبری سخت احاطه شده است که دیسک بین مهره ای را در موقعیت خود ثابت می‌کند. با افزایش سن، محتوای آب و در نتیجه خاصیت ارتجاعی دیسک بین مهره ای کاهش می یابد. اگر حلقه فیبری در نتیجه پارگی های کوچکی ایجاد کند، هسته ژلاتینی می تواند به سمت بیرون برآمده شود. اگر هسته ژلاتینی از طریق حلقه فیبری بشکند، فتق دیسک رخ می دهد. در اغلب موارد فتق دیسک در ناحیه کمر رخ می‌دهد. فتق دیسک ستون فقرات گردن بسیار کمتر (در حدود ده درصد موارد) در ستون فقرات گردنی رخ می‌دهد.

فتق دیسک چه علائمی ایجاد می‌کند؟

علائمی که فتق دیسک ایجاد می‌کند به محل وقوع، بزرگی آن و اینکه آیا اعصاب یا ریشه‌های عصبی درگیر هستند، بستگی دارد.

• کمردرد
• درد سیاتیک
• خواب رفتن و گزگز اندام‌های تحتانی
• عدم کنترل ادرار و مدفوع که حدودا در یک درصد موارد ممکن است اتفاق بیفتد
• ضعف اندام های تحتانی

علل و عوامل خطر

هرکسی که زیاد می نشیند، بارهای سنگین را بلند می کند، اضافه وزن دارد یا فشار نامناسبی به پشت خود وارد می کند، به دیسک های بین مهره ای فشار وارد می کند. اگر مهره های کمر دیگر نتوانند این فشار را تحمل کنند، فتق دیسک رخ می دهد. اغلب مردم این عارضه را با دیسک کمر می شناسند.

از طرف دیگر، فرآیندهای پیری نیز در ایجاد بیرون زدگی دیسک نقش دارند. از آنجا که هر چه سن فرد بالاتر می‌رود، دیسک‌های بین مهره‌ای خاصیت ارتجاعی خود را از دست می‌دهند و در نتیجه سریع تر آسیب می بینند. از سوی دیگر چاقی، ورزش نکردن، نشستن مداوم و بلند کردن اجسام سنگین باعث افزایش فشار بر دیسک‌های بین مهره‌ای می‌شود.

دیسک‌های بین مهره‌ای برای چیست؟

ستون فقرات به ستون فقرات کمری، سینه ای و گردنی تقسیم می شود و از بدنه ای مهره ای تشکیل شده است که کانال نخاعی را تشکیل می دهند. نخاع از این طریق عبور می کند. در سطح هر مهره، اعصاب به صورت جانبی از نخاع خارج می شوند و بخش های خاصی از بدن را تامین می کنند. به عنوان مثال، اعصاب برای بازوها در ستون فقرات گردنی و اعصاب برای پاها در ستون فقرات کمری وجود دارد.

دیسک‌های بین مهره‌ای مانند یک بافر بین بدنه‌های مهره‌ای قرار می‌گیرند و به عنوان فاصله بین بدنه های مهره عمل می کنند و ضربه ها را جذب می کنند. قسمت داخلی دیسک های بین مهره ای از یک هسته ژلاتینی نرم و الاستیک (nucleus pulposus) تشکیل شده است. این حلقه توسط یک حلقه خارجی سخت از الیاف (anulus fibrosus) احاطه شده است که دیسک بین مهره ای را تثبیت می کند. هسته ژلاتینی آب را جذب می کند و آب را از مایع بافت اطراف تخلیه می کند، به خصوص در حالت دراز کشیدن. وقتی کاملاً اشباع شود، مانند نوعی ضربه گیر عمل می کند. در طول روز، به دلیل فشار وارده بر دیسک های بین مهره ای در هنگام ایستادن یا نشستن، مایع دوباره از داخل دیسک بین مهره ای خارج می شود.

چه چیزی منجر به بیرون زدگی دیسک می شود؟

هر چه سن فرد بالاتر می‌رود، دیسک‌های بین مهره‌ای کمتر می‌توانند آب را در داخل خود جذب کنند. در نتیجه، هسته ژلاتینی خاصیت ارتجاعی خود را از دست می دهد و به طور فزاینده ای شکننده می شود. اگر دیسک بین مهره ای تحت فشار بیش از حد قرار گیرد، هسته ژلاتینی می تواند بلغزد و روی حلقه فیبری فشار بیاورد یا آن را بشکند. اگر مورد دوم اتفاق بیفتد، فتق دیسک وجود دارد. اگرچه افراد مسن به دلیل روند پیری دیسک بین مهره‌ای بیشتر از فتق دیسک رنج می برند، اما جوانان نیز ممکن است با آن مشکل داشته باشند.

برای تشخیص فتق دیسک، ابتدا پزشک به طور مفصل از بیمار در مورد علائم آن سوال می‌کند. سپس پزشک او را معاینه فیزیکی می‌کند. فتق دیسک را می‌توان با استفاده از توموگرافی کامپیوتری (CT) یا تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) تشخیص داد.

 چگونه می‌توان مشکلات دیسک بین مهره ای را درمان کرد؟

در بیش از 90 درصد بیماران درمان قطعی دیسک کمر، درمان محافظه کارانه است که به بهبود علائم کمک می‌کند یا حتی پس از چند هفته به طور کامل علائم را از بین می‌برد. این موارد عبارتند از: داروهای تسکین دهنده درد، کمپرس آب گرم و فیزیوتراپی. عمل جراحی به ندرت ضروری است، به عنوان مثال اگر درمان محافظه کارانه ناموفق باشد، فتق دیسک باعث درد شدیدی می‌شود که به مسکن ها مقاوم است یا علائم فلجی را ایجاد می کند.

جراحی دیسک کمر

عمل دیسک کمر زمانی انجام می‌شود که دیسک‌های ستون فقرات به دلایل مختلفی بیرون زده باشند. بیرون‌زدگی دیسک، از تمام قسمت‌های ستون فقرات اتفاق می‌افتد اما عمده‌ این موارد در قسمت انتهایی ستون مهره‌ها رخ می‌دهد. در میان هر یک از استخوان‌های ستون فقرات، دیسک قرار دارد. این دیسک‌ها هر ضربه‌ای را که به ستون مهره‌ها وارد می‌شود، جذب می‌کنند تا آسیبی به مهره‌ها وارد نشود. یکی از مشکلاتی که ممکن است برای دیسک‌های کمر ایجاد شود بیرون‌زدگی و دررفتگی دیسک کمر است؛ در این صورت فرد به عمل دیسک کمر نیاز خواهد شد. برای جراحی دیسک کمر باید به دنبال بهترین جراح دیسک کمر باشید تا به کاهش عوارض پس از جراحی کمک کند.

پیشگیری صحیح از فتق دیسک

قوی بودن عضلات پشت و پرهیز از جا به جایی بارهای سنگین بر روی ستون فقرات از مهم ترین عوامل پیشگیری از فتق دیسک است. مهمترین اقدامات برای جلوگیری از فتق دیسک عبارتند از:

با ژیمناستیک و ورزش عضلات پشت تقویت شده و ستون فقرات تسکین می یابد. ورزش‌هایی وجود دارند که به تقویت عضلات کمر کمک می کنند مانند شنا (کرال پشت یا کرال سینه با سر زیر آب) یا دوچرخه‌سواری و … اجتناب از چاقی نیز باعث تسکین ستون فقرات می شود. بنابراین مهم است که وزن بدن سالم را حفظ کنید. تشک مناسب کمک می کند تا اطمینان حاصل شود که ستون فقرات در شب در وضعیت نامناسب باقی نمی ماند. افرادی که بارهای سنگین را بلند می کند باید اجسام را به گونه ای جابجا کند که فشار بر روی ستون فقرات آن ها نباشد.