چرا بعضی افراد مدام دچار پیچ خوردگی مچ پا میشوند؟ راهکارهای کنترل این مشکل
پیچخوردگی مچ پا برای بعضی افراد فقط یک آسیب کوتاهمدت نیست. ممکن است چند هفته بعد از بهتر شدن درد، دوباره هنگام دویدن، پایین آمدن از پله یا راه رفتن روی سطح ناهموار، مچ پا به داخل برگردد و فرد احساس کند پایش خالی کرده است.
این اتفاق فقط به ضعیف بودن رباطها مربوط نیست. آسیب قبلی، بازگشت زودهنگام به ورزش، ضعف عضلات ساق و مچ، کاهش تعادل و ناتمام گذاشتن توانبخشی میتوانند زمینه پیچخوردگیهای بعدی را فراهم کنند. در چنین شرایطی، هدف درمان نباید فقط کم کردن درد باشد؛ بلکه مچ پا باید دوباره قدرت، دامنه حرکت و کنترل لازم برای راه رفتن و فعالیت ورزشی را به دست آورد.
بیثباتی مزمن مچ پا چیست؟
اگر فرد پس از یک یا چند پیچخوردگی، همچنان احساس ناپایداری، خالی کردن مچ، درد تکراری یا ترس از راه رفتن روی زمین ناهموار داشته باشد، ممکن است دچار بیثباتی مزمن مچ پا شده باشد.
این وضعیت دو بخش دارد. بخش اول، بیثباتی مکانیکی است؛ یعنی رباطهای آسیبدیده ممکن است شلتر از قبل باشند و حرکت بیش از حد مفصل را محدود نکنند. بخش دوم، بیثباتی عملکردی است؛ یعنی حتی اگر رباطها تا حد زیادی ترمیم شده باشند، عضلات و سیستم عصبی هنوز نمیتوانند بهموقع به تغییر وضعیت پا واکنش نشان دهند.
بسیاری از افراد بیشتر دچار بیثباتی عملکردی هستند. به همین دلیل، فقط استراحت یا استفاده از مچبند برای رفع مشکل کافی نیست و تمرینهای تعادلی و تقویتی اهمیت پیدا میکنند.
ضعف رباطها چه نقشی در پیچخوردگی مچ پا دارد؟
رباطها نوارهای محکمی هستند که استخوانهای مفصل را به هم متصل میکنند و جلوی حرکت بیش از حد مچ پا را میگیرند. در بیشتر پیچخوردگیها، پا ناگهان به سمت داخل میچرخد و رباطهای خارجی مچ تحت کشش قرار میگیرند.
در این نوع آسیب، رباط تالوفیبولار قدامی معمولا بیشتر درگیر میشود. اگر آسیب شدید باشد یا فرد خیلی زود به ورزش برگردد، رباط ممکن است بهطور کامل قدرت و سفتی قبل را به دست نیاورد. این مسئله میتواند احساس شلی یا خالی کردن مچ را بیشتر کند.
اما همه افرادی که مچ پایشان بارها پیچ میخورد، رباط شل ندارند. گاهی مشکل اصلی ضعف عضلات پرونئال در قسمت خارجی ساق یا ضعف کنترل لگن و تنه است. حس عمقی یعنی توانایی بدن برای تشخیص موقعیت مفصل بدون نگاه کردن به آن. وقتی این سیستم درست عمل نکند، بدن دیرتر متوجه چرخیدن مچ میشود و فرصت کمتری برای جلوگیری از آسیب دارد.
چه افرادی بیشتر در معرض پیچخوردگی مچ پا هستند؟
مهمترین عامل این اتفاق، سابقه پیچخوردگی قبلی است؛ بهخصوص وقتی فرد بعد از کاهش درد، توانبخشی را متوقف کرده باشد زیرا کاهش درد همیشه به معنی آماده بودن مچ برای ورزش نیست. افراد زیر بیشتر در معرض پیچخوردگی مچ پا قرار دارند:
- ورزشکاران در رشتههای فوتبال، بسکتبال، والیبال و رشتههای دارای پرش یا تغییر مسیر سریع
- افرادی که قبلا پیچخوردگی شدید داشتهاند یا هنوز احساس خالی کردن مچ دارند
- کسانی که طولانی مدت روی زمین ناهموار، شیبدار یا لغزنده فعالیت میکنند
- افرادی که کفش فرسوده یا نامتناسب با فعالیت خود میپوشند
- افراد دارای محدودیت حرکت مچ پا، بهویژه محدودیت در بالا آوردن پنجه پا
- کسانی که عضلات ساق، مچ، لگن یا تنه ضعیفی دارند
- افرادی که تمرین را ناگهان سنگینتر میکنند یا در حالت خستگی ورزش میکنند
- افراد دارای انعطافپذیری مفصلی بالا یا شلی عمومی مفاصل
آیا پیچخوردگیهای مکرر خطرناک هستند؟
پیچخوردگیهای مکرر همیشه نیازمند جراحی نیستند، اما نباید بیاهمیت تلقی شوند. تکرار آسیب میتواند باعث درد مزمن، ورم ماندگار، کاهش دامنه حرکت و ضعف عضلات مچ پا شود.
در بعضی افراد، آسیبهای تکراری ممکن است با مشکلاتی مانند آسیب غضروف مفصل، التهاب تاندونها، گیر افتادن بافت در مفصل یا درگیری مفصل زیرمچ همراه باشد. در این حالت، فرد علاوه بر بیثباتی، ممکن است درد عمیق، قفل شدن، گیر کردن یا صدای غیرعادی در مچ پا را هم تجربه کند.
اگر بعد از هر پیچخوردگی، مچ پا سریعتر خالی میکند یا درد و ورم مدت زیادی باقی میماند، استفاده از بانداژ و استراحت کوتاهمدت کافی نیست و باید علت اصلی توسط پزشک متخصص بررسی شود.
چه زمانی MRI برای مچ پا لازم است؟
MRI برای هر پیچخوردگی مچ پا لازم نیست. در آسیب تازه، پزشک ابتدا معاینه انجام میدهد و اگر احتمال شکستگی مطرح باشد، معمولا عکس ساده درخواست میشود. ناتوانی در برداشتن چهار قدم، درد شدید روی استخوانهای اطراف مچ یا حساسیت واضح روی قوزکها از مواردی هستند که نیاز به ارزیابی اولیه را بیشتر میکنند.
MRI معمولا زمانی مطرح میشود که درد، تورم یا بیثباتی با درمان اولیه بهتر نشود یا پزشک به آسیب همراه شک داشته باشد. این شرایط شامل موارد زیر است:
- باقی ماندن درد قابل توجه پس از یک تا سه هفته، با وجود طبیعی بودن عکس ساده
- درد مزمن بیش از شش هفته همراه با احساس ناپایداری مچ
- پیچخوردگیهای مکرر و احساس خالی کردن پا
- شک به پارگی شدید رباط، آسیب تاندون یا ضایعه غضروفی
- قفل شدن، گیر کردن یا درد عمیق درون مفصل
- باقی ماندن محدودیت عملکرد با وجود توانبخشی مناسب
MRI میتواند رباطها، تاندونها، غضروف و بافتهای نرم را دقیقتر بررسی کند. بااینحال، درخواست آن باید بر اساس معاینه و شرایط فرد باشد، نه فقط بهدلیل وجود درد.
آیا تمرینات تقویتی میتواند جلوی پیچخوردگی مچ پا را بگیرد؟
تمرینهای توانبخشی یکی از مؤثرترین راهها برای کاهش احتمال پیچخوردگی دوباره هستند. این تمرینها باید هم قدرت و هم کنترل حرکتی را هدف بگیرند.
در مراحل اولیه، تمرینها روی بازگرداندن دامنه حرکت و کاهش خشکی مچ تمرکز دارند. بعد از آن، تقویت عضلات ساق و عضلاتی که پا را به سمت بیرون حرکت میدهند اهمیت پیدا میکند. در مرحله بعد، تمرینهای تعادلی و عمقی اضافه میشوند.
ایستادن روی یک پا، تمرین روی سطح ناپایدار، کنترل فرود از پرش و تغییر جهتهای ساده، نمونههایی از تمرینهای تعادلی هستند. این حرکات باید مرحلهای انجام شوند و فردی که هنوز راه رفتن بدون درد را بهخوبی انجام نمیدهد، نباید مستقیم سراغ پرش یا تمرین سرعتی برود.
مچبند یا بریس هم ممکن است هنگام بازگشت به ورزش در بعضی افراد مفید باشد، اما نباید جای تمرین و توانبخشی را بگیرد.
چه زمانی مراجعه به پزشک برای پیچ خوردگی مچ پا ضروری است؟
اگر پیچخوردگی خفیف باشد و درد و ورم طی چند روز کاهش پیدا کند، معمولا مراجعه به پزشک نیاز نیست و با استراحت و مراقبت قابل درمان است. اما در شرایط زیر بهتر است ارزیابی پزشکی انجام شود:
- ناتوانی در راه رفتن یا تحمل وزن روی پا
- درد شدید، تورم زیاد یا کبودی گسترده
- تغییر شکل ظاهری مچ پا
- احساس قفل شدن یا گیر کردن مفصل
- بیحسی، گزگز یا ضعف پا
- درد و ورمی که بعد از چند روز رو به بهبود نیست
- پیچخوردگیهای مکرر یا احساس دائمی خالی کردن مچ
- درد هنگام بازگشت به ورزش یا فعالیت روزمره
کلام آخر
پیچخوردگی مکرر مچ پا نشانه این است که مچ هنوز ثبات، قدرت یا کنترل حرکتی کامل خود را به دست نیاورده است. ضعف رباط، ناتمام ماندن توانبخشی، کاهش حس تعادل و بازگشت زودهنگام به ورزش میتوانند این چرخه را ادامه دهند.
اگر مدام دچار پیچخوردگی مچ پا میشوید یا پس از آسیب هنوز درد، ورم و احساس خالی کردن دارید، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. به همین منظور میتوانید فهرست متخصص ارتوپد اصفهان را در سایت دکتردکتر بررسی کنید، اطلاعات پزشکان را مقایسه کنید و برای دریافت نوبت اقدام کنید.
وب سایت نوبتدهی آنلاین دکتردکتر امکان مشاهده اطلاعات پزشکان و رزرو آنلاین نوبت را در سریعترین زمان فراهم میکند تا پیگیری مشکلات اسکلتیعضلانی سادهتر شود.
