از کجا بفهمیم بواسیر داریم؟

بواسیر یا هموروئید یکی از شایع‌ترین بیماری‌های ناحیه مقعد است؛ مشکلی که بسیاری از افراد در طول زندگی خود با آن روبه‌رو می‌شوند اما از گفتنش خجالت می‌کشند. در حالی که شناخت زودهنگام علائم، می‌تواند از پیشرفت بیماری و نیاز به جراحی جلوگیری کند.

در این مقاله به زبان ساده توضیح می‌دهیم که چطور می‌توان بواسیر را تشخیص داد، چه نشانه‌هایی باید جدی گرفته شود و در چه شرایطی لازم است به پزشک مراجعه کنید.

بواسیر چیست؟

بواسیر یا هموروئید (Hemorrhoid) درواقع بیماری نیست، بلکه نوعی تورم و التهاب در رگ‌های خونی ناحیه مقعد و راست‌روده است. در حالت طبیعی، این رگ‌ها به دفع راحت مدفوع کمک می‌کنند، اما وقتی به دلیل فشار زیاد، یبوست یا نشستن طولانی‌مدت دچار التهاب یا گشاد شدن می‌شوند، برجستگی‌هایی به وجود می‌آید که به آن‌ها بواسیر گفته می‌شود.

به نقل از وبسایت هیوا لیزر:

در بیشتر موارد، هموروئید یک مشکل جدی نیست و می‌توان آن را با تغییر در سبک زندگی و درمان‌های ساده کنترل کرد. اما اگر خونریزی مقعدی شدید باشد یا درد به حدی برسد که فعالیت‌های روزمره مختل شوند، مراجعه به پزشک ضروری است.

پزشکان معمولاً بواسیر را به دو نوع اصلی تقسیم می‌کنند:

• بواسیر داخلی: در قسمت درونی کانال مقعد به وجود می‌آید و معمولاً بدون درد است، اما می‌تواند باعث خون‌ریزی هنگام اجابت مزاج شود.
• بواسیر خارجی: در اطراف مقعد و زیر پوست ایجاد می‌شود و معمولاً با درد، سوزش و گاهی توده‌های قابل لمس همراه است.

گاهی هم ممکن است بواسیر داخلی و خارجی هم‌زمان وجود داشته باشند. این وضعیت در افرادی که مدام یبوست دارند، زمان زیادی روی توالت می‌نشینند یا فعالیت بدنی کمی دارند، شایع‌تر است.

اگر بواسیر در مراحل ابتدایی تشخیص داده شود، درمان آن ساده است و معمولاً با تغییر سبک زندگی و درمان‌های غیرجراحی بهبود پیدا می‌کند. اما در موارد مزمن یا پیشرفته، ممکن است نیاز به روش‌های جدیدتر مانند درمان با لیزر باشد که امروزه جایگزین جراحی‌های دردناک سنتی شده است.

علائمی که باید به آنها دقت کنید!

بواسیر معمولاً به‌آرامی شروع می‌شود و در ابتدا نشانه‌های خفیفی دارد که ممکن است چندان جدی گرفته نشوند. اما همین علائم اولیه، اگر به‌موقع تشخیص داده شوند، می‌توانند جلوی پیشرفت بیماری و نیاز به جراحی را بگیرند.

در مراحل ابتدایی، ممکن است فرد فقط احساس ناراحتی یا تغییراتی جزئی در زمان اجابت مزاج داشته باشد. با گذشت زمان، این علائم واضح‌تر می‌شوند. مهم‌ترین نشانه‌های اولیه بواسیر عبارت‌اند از:

• خونریزی خفیف هنگام دفع مدفوع:
  روشن‌ترین نشانه بواسیر داخلی است. معمولاً به‌صورت چند قطره خون تازه روی دستمال یا سطح مدفوع دیده می‌شود. این خون تیره نیست و درد زیادی هم ندارد، اما باید جدی گرفته شود.
• احساس خارش یا سوزش در اطراف مقعد:
  التهاب رگ‌ها یا تحریک پوست اطراف مقعد می‌تواند باعث خارش مداوم شود؛ احساسی آزاردهنده که معمولاً با نشستن طولانی یا گرما شدت می‌گیرد.
• احساس برجستگی یا توده‌ی نرم در اطراف مقعد:
  در نوع بواسیر خارجی، ممکن است هنگام شستوشو یا نشستن، وجود برآمدگی کوچکی حس شود. این برجستگی معمولاً نرم است و در زمان التهاب می‌تواند دردناک شود.
• درد یا ناراحتی هنگام نشستن یا اجابت مزاج:
  فشار زیاد در حین دفع، به رگ های ناحیه مقعد آسیب می‌زند و درد یا احساس سنگینی ایجاد می‌کند. بعضی افراد این درد را با «زخم» یا «شقاق» اشتباه می‌گیرند.
• احساس تخلیه نشدن کامل پس از اجابت مزاج:
  در بواسیر داخلی، به دلیل تورم بافت داخل مقعد، ممکن است بعد از دفع، فرد همچنان احساس کند بخشی از مدفوع درون روده باقی مانده است.

این نشانه‌ها در ابتدا گذرا و خفیف‌اند، اما اگر نادیده گرفته شوند، می‌توانند شدیدتر شوند و حتی باعث ایجاد زخم یا عفونت شوند.
به همین دلیل، اگر چند مورد از این علائم را در خود احساس می‌کنید، بهتر است بدون خجالت و تأخیر به یک پزشک متخصص کولورکتال مانند دکتر سعید نجاری فوق تخصص بیماری های مقعدی مراجعه کنید تا با یک معاینه ساده و بدون درد، علت اصلی مشخص شود.

علائمی که نباید نادیده بگیرید

گاهی افراد تصور می‌کنند خن‌ریزی مقعدی همیشه نشانه بواسیر است، در حالی‌که بیماری‌های دیگری مانند شقاق، پولیپ یا حتی سرطان روده بزرگ نیز می‌توانند چنین علائمی داشته باشند.
اگر علائم زیر را دارید، حتماً باید توسط پزشک بررسی شوید:

• خونریزی شدید یا مکرر
• کاهش وزن بدون دلیل
• تغییر در عادت‌های روده (یبوست یا اسهال طولانی‌مدت)
• درد شدید و ناگهانی در ناحیه مقعد

روش های تشخیص بواسیر چیست؟

بواسیر بیماری پیچیده ای نیست، اما چون علائم آن می تواند با مشکلات دیگری مثل شقاق، پولیپ یا حتی سرطان روده اشتباه گرفته شود، تشخیص دقیق آن فقط باید توسط پزشک انجام شود. بسیاری از افراد به محض دیدن خون در مدفوع تصور می کنند که حتما بواسیر دارند، در حالی که همیشه این طور نیست.

پزشک بعد از شنیدن شرح حال بیمار، با چند روش ساده و بدون درد می تواند تشخیص قطعی دهد. این روش ها معمولا زمان زیادی نمی برند و نیاز به بستری هم ندارند.

1. معاینه بالینی

در قدم اول، پزشک ناحیه مقعد را به صورت ظاهری بررسی می کند تا وجود هرگونه تورم، زخم یا توده مشخص شود. در این مرحله می توان نوع بواسیر (داخلی یا خارجی) را تا حدود زیادی تشخیص داد.

2. معاینه با انگشت (دیجیتال)

پزشک برای بررسی دقیق تر، با استفاده از دستکش و ژل مخصوص، داخل کانال مقعد را به آرامی لمس می کند. این کار فقط چند ثانیه طول می کشد و معمولا دردناک نیست. هدف از این معاینه، بررسی وجود توده، التهاب یا حساسیت غیر طبیعی در دیواره مقعد است.

3. آنوسکوپی

اگر علائم واضح نباشند، پزشک از وسیله ای به نام آنوسکوپ استفاده می کند. آنوسکوپ لوله ای باریک و روشن است که به کمک آن می توان داخل کانال مقعد را به طور مستقیم دید. این روش دقیق تر از معاینه معمولی است و کمک می کند شدت بیماری بهتر مشخص شود.

4. سیگموئیدوسکوپی یا کولونوسکوپی

در مواردی که بیمار خون ریزی زیاد یا طولانی دارد، یا سن او بالاست، ممکن است پزشک برای اطمینان بیشتر، بررسی وسیع تری از روده انجام دهد. این کار با دستگاهی به نام کولونوسکوپ صورت می گیرد تا بیماری های جدی تر مثل پولیپ یا التهاب روده رد شوند.

5. آزمایش های تکمیلی

در موارد خاص، پزشک ممکن است آزمایش خون برای بررسی کم خونی ناشی از خون ریزی طولانی یا آزمایش مدفوع برای تشخیص وجود خون پنهان درخواست کند.

به طور کلی، تشخیص بواسیر فرایندی سریع و بدون درد است. برخلاف تصور بسیاری از افراد، معاینه این ناحیه خجالت آور یا ترسناک نیست. پزشک متخصص این کار را با رعایت کامل اصول بهداشتی و با احترام به حریم شخصی بیمار انجام می دهد.

چگونه در خانه بفهمم بواسیر دارم؟

اگرچه تشخیص قطعی بواسیر فقط با معاینه پزشک امکان پذیر است، اما بعضی از نشانه ها می توانند در خانه زنگ هشدار باشند. اگر هنگام دفع مدفوع رگه های خون روشن روی دستمال یا مدفوع دیدید، یا بعد از نشستن طولانی احساس سوزش، خارش یا برجستگی نرم در اطراف مقعد داشتید، احتمال بواسیر وجود دارد.
درد هنگام اجابت مزاج، احساس سنگینی در ناحیه مقعد و وجود توده کوچک و حساس نیز از علائم شایع هستند.

البته باید توجه داشت که این نشانه ها ممکن است در بیماری های دیگری مثل شقاق یا فیستول هم دیده شوند. بنابراین، اگر علائم بیش از چند روز ادامه پیدا کرد یا شدت گرفت، بهترین کار مراجعه به پزشک متخصص است تا تشخیص اشتباه داده نشود و درمان به موقع انجام شود.

علل ایجاد بواسیر چیست؟

بواسیر معمولاً به دلیل افزایش فشار در رگ های ناحیه مقعد و راست روده ایجاد می شود. این فشار باعث می شود دیواره رگ ها متورم، گشاد و ملتهب شوند و به مرور زمان توده های هموروئیدی شکل بگیرند. دلایل بروز این فشار متفاوت است، اما برخی عوامل در زندگی روزمره نقش پررنگ تری دارند:

• یبوست مزمن یا زور زدن هنگام اجابت مزاج
  یکی از مهم ترین علت هاست. وقتی برای دفع مدفوع فشار زیادی وارد می شود، جریان خون در رگ های مقعد بالا می رود و باعث ورم و تورم آن ها می شود.
• نشستن طولانی مدت
  کارمندان، رانندگان و افرادی که ساعت های زیادی روی صندلی می نشینند، بیشتر در معرض ابتلا هستند، چون جریان خون در ناحیه لگن کاهش پیدا می کند.
• رژیم غذایی کم فیبر
  مصرف کم میوه، سبزی و غلات کامل باعث می شود مدفوع سفت و خشک شود و دفع آن سخت تر شود، در نتیجه فشار زیادی به رگ های مقعد وارد می شود.
• چاقی و اضافه وزن
  وزن زیاد، به ویژه در ناحیه شکم و لگن، فشار مضاعفی بر رگ های پایین تنه وارد می کند و احتمال بواسیر را افزایش می دهد.
• بارداری
  در دوران بارداری، افزایش حجم خون و فشار رحم بر روی عروق لگن باعث تورم و ایجاد بواسیر می شود. معمولاً پس از زایمان این حالت کاهش می یابد ولی گاهی باقی می ماند.
• بلند کردن اجسام سنگین یا فعالیت های بدنی سنگین
  افرادی که مرتباً وزنه سنگین جابه‌جا می کنند یا ورزش های قدرتی انجام می دهند، ممکن است به مرور دچار بواسیر شوند.
• افزایش سن
  با بالا رفتن سن، دیواره رگ ها خاصیت ارتجاعی خود را از دست می دهند و مستعد گشاد شدن و التهاب می شوند.

سوالات متداول

1. آیا بواسیر خود به خود خوب می شود؟
در مراحل ابتدایی، بله ممکن است. اگر بواسیر خفیف باشد و فرد رژیم غذایی پر فیبر داشته باشد، آب زیاد بنوشد و از نشستن طولانی پرهیز کند، التهاب می تواند کاهش یابد. اما در موارد مزمن یا زمانی که خون ریزی ادامه دارد، نیاز به درمان دارویی یا لیزری وجود دارد.

2. آیا بواسیر خطرناک است؟
بواسیر در بیشتر موارد خطرناک نیست، اما نباید نادیده گرفته شود. خون ریزی مکرر می تواند باعث کم خونی شود و در موارد نادر، علائمی شبیه بیماری های جدی تر مثل سرطان روده را تقلید کند. تشخیص درست فقط توسط پزشک امکان پذیر است.

3. آیا بواسیر فقط در سن بالا اتفاق می افتد؟
خیر. هر فردی در هر سنی ممکن است دچار بواسیر شود. البته با افزایش سن، احتمال بروز آن بیشتر می شود چون دیواره رگ ها ضعیف تر و خاصیت ارتجاعی کمتر می شود.

4. آیا نشستن زیاد باعث بواسیر می شود؟
بله، نشستن طولانی، به خصوص روی سطوح سفت یا هنگام کار پشت میز، جریان خون در لگن را کاهش می دهد و فشار روی رگ های مقعدی را بالا می برد. توصیه می شود هر یک ساعت چند دقیقه بایستید و کمی راه بروید.

5. چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
اگر خون در مدفوع دیدید، درد و سوزش مداوم دارید یا توده ای در اطراف مقعد حس می کنید، بهتر است معاینه شوید. درمان به موقع می تواند از جراحی جلوگیری کند و باعث شود بواسیر در مراحل اولیه با روش های ساده درمان شود.

کلام پایانی

بواسیر از آن دسته بیماری هایی است که خیلی ها آن را تجربه می کنند اما کمتر کسی درباره اش صحبت می کند. در حالی که اگر علائم آن زود تشخیص داده شود، درمانش ساده، سریع و بدون درد است. خون ریزی موقع دفع، خارش، درد یا احساس برجستگی در اطراف مقعد، از اولین نشانه هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.

در بیشتر موارد، اصلاح سبک زندگی مثل نوشیدن آب کافی، مصرف غذاهای پرفیبر، تحرک روزانه و پرهیز از نشستن طولانی می تواند جلوی پیشرفت بیماری را بگیرد. اما اگر علائم ادامه داشت، مراجعه به پزشک متخصص کولورکتال ضروری است تا نوع بواسیر و روش درمان مناسب مشخص شود.

امروزه روش های نوینی مانند لیزر درمانی جایگزین جراحی های دردناک گذشته شده اند. در این روش، بافت متورم بدون بخیه و خون ریزی درمان می شود و بیمار همان روز می تواند به خانه بازگردد.

به یاد داشته باشید، خجالت یا تعلل در مراجعه به پزشک می تواند باعث پیشرفت بیماری شود. تشخیص زود هنگام همیشه بهترین و ساده ترین راه برای درمان بواسیر است. مراقبت از سلامت دستگاه گوارش، یعنی مراقبت از آسایش روزمره شما.