۵ نشانه خاموش که میگوید کودک شما در مدرسه مورد قلدری قرار میگیرد
گاهی کودک نمیگوید در مدرسه چه اتفاقی افتاده است؛ اما رفتارش تغییر میکند. صبحها برای رفتن به مدرسه بهانه میآورد، وسایلش بیشتر از قبل گم میشوند، خوابش بههم میریزد یا ناگهان علاقهاش به درس کمتر میشود. هرکدام از این تغییرات میتواند علتهای مختلفی داشته باشد، اما وقتی چند مورد همزمان ظاهر میشوند، بهتر است والدین کمی دقیقتر وضعیت کودک را بررسی کنند.
قلدری همیشه با کتککاری و درگیری فیزیکی همراه نیست. تمسخر، تهدید، کنار گذاشتن عمدی از جمع، شایعهپراکنی، آسیب زدن به وسایل یا آزار در فضای مجازی هم میتواند بخشی از این تجربه باشد. بعضی کودکان نیز به دلیل خجالت، ترس از بدتر شدن شرایط یا نگرانی از واکنش والدین، درباره آن صحبت نمیکنند.
به همین دلیل، شناخت ۵ نشانه خاموش که میگوید کودک شما در مدرسه مورد قلدری قرار میگیرد میتواند به شما کمک کند تغییرات مهم را زودتر ببینید و قبل از اینکه مشکل شدیدتر شود، گفتوگویی امن با فرزندتان داشته باشید.
نکته مهم: هیچکدام از نشانههای زیر بهتنهایی ثابت نمیکند که کودک مورد قلدری قرار گرفته است. این تغییرات ممکن است دلایل دیگری هم داشته باشند؛ چیزی که اهمیت بیشتری دارد، تغییر ناگهانی، تکرار علائم و دیده شدن چند نشانه در کنار یکدیگر است.
۱. کودک ناگهان برای رفتن به مدرسه مقاومت میکند
اگر فرزندتان قبلاً بدون مشکل به مدرسه میرفت اما مدتی است هر صبح برای نرفتن بهانه میآورد، بهتر است فقط آن را به تنبلی یا لجبازی نسبت ندهید.
گاهی کودک از سردرد، دلدرد یا احساس ناخوشی شکایت میکند و نمیتواند یا نمیخواهد دلیل اصلی ناراحتی خود را توضیح دهد. شکایتهای جسمی مکرر و بیمیلی به مدرسه از جمله نشانههایی هستند که ممکن است در کودک درگیر قلدری دیده شوند.
البته سردرد و دلدرد دلایل پزشکی و روانی مختلفی دارند و بهتنهایی نشانه قلدری نیستند. اما اگر این علائم همراه با ترس از مدرسه، تغییر رفتار یا نگرانی درباره همکلاسیها ظاهر شدهاند، ارزش بررسی بیشتری دارند.
به جای اینکه بگویید:
«چرا هر روز برای مدرسه رفتن بهانه میآوری؟»
میتوانید آرامتر بپرسید:
«این روزها کدوم قسمت مدرسه برات سختتر شده؟»
سؤال باز، معمولاً فرصت بیشتری برای صحبت کردن به کودک میدهد.
۲. نمرات یا علاقه کودک به درس ناگهان تغییر میکند
افت تحصیلی همیشه به معنای وجود مشکل درسی نیست. اگر کودک ناگهان تمرکز خود را از دست داده، تکالیفش را انجام نمیدهد یا دیگر علاقهای به مدرسه ندارد، بهتر است وضعیت عاطفی و اجتماعی او را هم در نظر بگیرید.
کودکی که در مدرسه احساس ترس یا ناامنی دارد، ممکن است بخشی از ذهنش را درگیر اتفاقات مربوط به همکلاسیها کند و در نتیجه علاقه یا تمرکز او روی درس کمتر شود. کاهش نمرات، بیعلاقگی به فعالیتهای درسی و نخواستن رفتن به مدرسه از نشانههای احتمالی قلدری هستند.
با این حال، عجله نکنید و فوراً نتیجه نگیرید که علت افت تحصیلی یک دانشآموز دیگر است. مشکلات یادگیری، تغییر شرایط خانوادگی، خستگی، اضطراب یا مسائل دیگری هم میتوانند چنین تغییری ایجاد کنند.
بهتر است گفتوگو را از مدرسه شروع کنید:
«این روزها مدرسه چه حسی برات داره؟ چیزی هست که باعث بشه تمرکز برات سختتر بشه؟»
گاهی همین سؤال ساده، مسیر صحبت درباره یک مشکل پنهان را باز میکند.
۳. وسایل کودک مرتب گم یا خراب میشوند
یک مداد گمشده یا دفتر پارهشده بهتنهایی موضوع مهمی نیست؛ اما اگر لباس، کتاب، لوازم تحریر، گوشی یا وسایل شخصی کودک مرتب گم یا خراب میشوند، بهتر است علت آن را بررسی کنید.
از دست رفتن یا آسیب دیدن مکرر وسایل شخصی یکی از نشانههایی است که در منابع مربوط به قلدری به آن اشاره شده است.
البته ممکن است کودک واقعاً در نگهداری از وسایلش بیدقت باشد. بنابراین به جای اینکه بگویید:
«باز هم وسایلت رو گم کردی؟»
سؤال دقیقتری بپرسید:
«چند وقته وسایلت بیشتر گم یا خراب میشن؛ میدونی معمولاً چه اتفاقی براشون میافته؟»
اگر کودک از پاسخ دادن طفره میرود، میترسد یا توضیحاتش هر بار تغییر میکند، موضوع را با آرامش بیشتری دنبال کنید.
۴. خواب کودک تغییر میکند یا کابوسهای بیشتری میبیند
یکی دیگر از تغییراتی که ممکن است والدین متوجه آن شوند، بههم خوردن الگوی خواب است.
کودکی که قبلاً راحت میخوابیده ممکن است ناگهان دیرتر به خواب برود، شبها چند بار بیدار شود یا بیشتر از گذشته کابوس ببیند. دشواری خواب و کابوسهای مکرر از جمله تغییراتی هستند که ممکن است در کودکان درگیر قلدری دیده شوند.
البته خواب کودک به دلایل زیادی تغییر میکند؛ از اضطراب و تغییر برنامه روزانه گرفته تا بیماری یا اتفاقات خانوادگی. بنابراین بهتر است این علامت را در کنار سایر تغییرات بررسی کنید.
اگر متوجه شدید فرزندتان چند شب است خواب آرامی ندارد، به جای نصیحت کردن، فرصت صحبت کردن ایجاد کنید:
«به نظر میاد این چند شب فکرت خیلی مشغوله؛ چیزی هست که دوست داشته باشی دربارهاش با من حرف بزنی؟»
لازم نیست کودک همان لحظه همهچیز را تعریف کند. مهم این است که بداند برای صحبت کردن با شما تحت فشار نیست.
۵. خراش، کبودی یا آسیبهایی میبینید که توضیح روشنی ندارند
کودکان هنگام بازی ممکن است زمین بخورند، لباسشان پاره شود یا خراش بردارند. بنابراین هر زخم یا کبودی به معنای قلدری نیست.
اما اگر آسیبهای جسمی تکرار میشوند و کودک توضیح روشنی درباره آنها ندارد، یا توضیحاتش مرتب تغییر میکند، بهتر است موضوع را جدیتر بررسی کنید. آسیبهای بدون توضیح از جمله نشانههای احتمالی قلدری هستند.
در چنین شرایطی از بازجویی شروع نکنید. مثلاً به جای:
«دروغ نگو! چه کسی این کار رو باهات کرده؟»
بگویید:
«این زخم رو دیدم و نگران شدم. اگر کسی اذیتت کرده، میتونی بدون ترس با من حرف بزنی.»
این پیام ساده به کودک نشان میدهد که قرار نیست به خاطر اتفاقی که برایش افتاده سرزنش شود.
فقط به این ۵ نشانه اکتفا نکنید
گاهی نشانه اصلی قلدری چیزی نیست که والدین انتظارش را دارند. ممکن است کودک ناگهان دوستانش را از دست بدهد، از جمعهای دوستانه فاصله بگیرد، هنگام دریافت پیام عصبی شود یا دیگر علاقهای به فعالیتهایی که قبلاً دوست داشته نداشته باشد.
بررسی های روانشناسی نیز تغییر روابط دوستانه، دوری از موقعیتهای اجتماعی و تغییر عادتهای روزمره را در کنار نشانههایی مانند افت تحصیلی، مشکلات خواب و علائم جسمی از تغییراتی میدانند که باید به آنها توجه کرد.
بنابراین به جای اینکه فقط دنبال یک علامت خاص باشید، به این سؤال فکر کنید:
«رفتار فرزندم نسبت به قبل چه تغییری کرده است؟»
شناخت رفتار معمول کودک، یکی از بهترین ابزارهای والدین برای متوجه شدن تغییرات غیرعادی است.
چطور از کودک بپرسیم که آیا کسی در مدرسه اذیتش میکند؟
اینجا نحوه سؤال پرسیدن اهمیت زیادی دارد. اگر کودک احساس کند قرار است بازخواست شود یا شما از قبل تصمیم گرفتهاید چه اتفاقی افتاده، احتمال دارد بیشتر سکوت کند.
میتوانید گفتوگو را با سؤالهای ساده شروع کنید:
- «امروز مدرسه چطور بود؟»
- «زنگ تفریح معمولاً با چه کسانی هستی؟»
- «این روزها کسی هست که کنارش احساس راحتی نکنی؟»
- «تا حالا شده کسی مسخرهات کنه یا کاری کنه که ناراحت بشی؟»
- «اگر توی مدرسه مشکلی پیش بیاد، از کدوم بزرگسال میتونی کمک بگیری؟»
اگر کودک چیزی را تعریف کرد، اول گوش کنید و بعد برای حل مشکل تصمیم بگیرید. جملههایی مثل «چرا جوابش رو ندادی؟»، «باید قویتر باشی» یا «خودت باید از پسش بربیای» ممکن است احساس تنهایی او را بیشتر کند.
توصیههای آکادمی اطفال آمریکا نیز بر گوش دادن بدون قضاوت، تأیید احساس کودک و کمک به پیدا کردن راهحل تأکید دارد.
اگر کودک گفت مورد قلدری قرار گرفته، چه کار کنیم؟
اولین واکنش والدین اهمیت زیادی دارد. ممکن است وسوسه شوید همان لحظه با والدین کودک مقابل تماس بگیرید یا در مدرسه با فرد موردنظر درگیر شوید، اما بهتر است ابتدا اطلاعات دقیقتری به دست آورید و احساس امنیت فرزندتان را در اولویت قرار دهید.
۱. حرفهای کودک را جدی بگیرید
به او بگویید که خوشحالید موضوع را با شما در میان گذاشته و اتفاقی که افتاده تقصیر او نیست. لازم نیست برای هر جزئیات، همان لحظه دنبال مدرک بگردید. ابتدا اجازه دهید کودک تجربهاش را با آرامش تعریف کند.
۲. جزئیات اتفاق را ثبت کنید
اگر قلدری تکرار میشود، تاریخ، محل، نوع رفتار و افراد درگیر را یادداشت کنید. اگر آزار در فضای مجازی اتفاق افتاده، پیامها یا تصاویر مرتبط را برای پیگیری نگه دارید.
۳. با مدرسه صحبت کنید
موضوع را با معلم، مشاور یا مسئول مربوط در مدرسه مطرح کنید و مشخصاً توضیح دهید چه تغییراتی در رفتار کودک دیدهاید و خود او چه چیزی تعریف کرده است.
همکاری والدین با مدرسه میتواند برای پیدا کردن راهحل و ایجاد محیط امنتر برای کودک کمککننده باشد.
۴. بعد از پیگیری، وضعیت کودک را دوباره بررسی کنید
یک گفتوگو با مدرسه پایان ماجرا نیست. در روزها و هفتههای بعد ببینید آیا کودک با آرامش بیشتری به مدرسه میرود، خوابش بهتر شده و روابطش به حالت عادی برگشته است یا نه.
اگر مشکل ادامه داشت، پیگیری بیشتری از مدرسه و در صورت نیاز کمک تخصصی دریافت کنید.
قلدری فقط در مدرسه اتفاق نمیافتد
گاهی کودک در مدرسه رفتار عادی دارد اما بعد از رسیدن به خانه، هنگام استفاده از گوشی یا شبکههای اجتماعی بهشدت ناراحت میشود.
تمسخر آنلاین، انتشار شایعه یا تصویر بدون رضایت، پیامهای تهدیدآمیز، ایجاد حساب جعلی برای تحقیر کودک یا کنار گذاشتن عمدی او از گروههای آنلاین میتواند شکلهایی از قلدری مجازی باشد.
اگر متوجه تغییر ناگهانی در رفتار کودک هنگام استفاده از گوشی شدید، با آرامش درباره تجربه آنلاین او سؤال کنید. هدف این نیست که اولین واکنش شما گرفتن گوشی یا قطع کامل اینترنت باشد؛ مهمتر این است که کودک احساس کند میتواند اتفاقی را که برایش افتاده بدون ترس با شما در میان بگذارد.
چه زمانی باید از متخصص کمک بگیریم؟
اگر تغییرات رفتاری کودک شدید یا مداوم شده، عملکرد تحصیلی و روابط او را مختل کرده یا نشانههایی مانند انزوای شدید، آسیب زدن به خود یا صحبت درباره مرگ و خودکشی دیده میشود، بهتر است موضوع را فقط به یک مشکل معمول مدرسهای محدود نکنید و از پزشک کودک یا متخصص سلامت روان کمک بگیرید.
در صورت وجود خطر فوری برای آسیب به خود یا دیگران، دریافت کمک فوری اهمیت دارد.
جمعبندی؛ ۵ نشانه خاموش که میگوید کودک شما در مدرسه مورد قلدری قرار میگیرد
بیمیلی ناگهانی به مدرسه، افت تحصیلی، گم شدن یا خراب شدن وسایل، تغییر خواب و آسیبهای بدون توضیح میتوانند از نشانههای احتمالی قلدری باشند؛ اما هیچکدام بهتنهایی ثابت نمیکنند که کودک مورد آزار قرار گرفته است.
اگر چند تغییر را همزمان میبینید، به جای ترساندن یا بازخواست کودک، با آرامش با او صحبت کنید. گوش دادن بدون قضاوت، ایجاد احساس امنیت و در صورت نیاز همکاری با مدرسه، میتواند اولین قدم برای کمک به فرزندتان باشد.
نظر شما درباره این مطلب چیست؟
