چه روش های درمانی برای تومور هیپوفیز وجود دارد؟
تومور رشد بی رویه سلولهایی است که نباید به آن شکل رشد کنند. بنابراین واژه تومور عموماً به افزایش بافت به دلیل رشد نامنظم سلولی اشاره دارد. انواع بسیار متفاوتی از تکثیر سلولی بر روی یا در غده هیپوفیز وجود دارد. از یک طرف، ما بین تومورهای خوشخیم و بدخیم تفاوت قائل میشویم.
خوشخیم به این معنی است که بافت تومور به بافتهای دیگر رشد نمیکند و عملکرد آنها را مختل یا از بین نمیبرد و تومور در هیچ بخشی از بدن (متاستاز) پخش نمیشود. در بیشتر موارد، تومورهای هیپوفیز خوشخیم هستند، اما فضای مغز بسیار محدود است، به طوری که اختلالات عملکردی بافتهای اطراف همچنان ممکن است رخ دهد.
در صورت امکان تومورها برداشته میشوند. اگر قطر تومور کمتر از 1 سانتیمتر باشد (میکروآدنوما) در حدود 90 درصد موارد کاملاً موفقیتآمیز است. اگر بزرگتر باشد (ماکروآدنوم)، احتمال حذف کامل کاهش مییابد. در میان انواع مختلف تومورهای هیپوفیز، نسبت بیماریها در گروه سنی بین 30 تا 45 سال بیشتر است.
انواع مختلف تومورها
انواع بسیار متفاوتی از تومور هیپوفیز وجود دارد که اثرات متفاوتی دارند. مهمترین تمایز بین تومورهای هورمون فعال و غیرفعال هورمون و محل دقیق رشد تومور است. بیشتر تومورهای هیپوفیز در لوب قدامی غده هیپوفیز یعنی آدنوفیز ایجاد میشوند. به آنها آدنوم میگویند. هر دو از (لاتین) aden = غده مشتق شدهاند، زیرا لوب قدامی بخشی از غده هیپوفیز است که هورمون تولید میکند (غده درون ریز).
تولید هورمون تومور
حدود 70 درصد تومورها تکثیر سلولی فعال هورمونی هستند. آنها هورمونهای مختلفی تولید میکنند که منجر به علائم مختلفی میشود. تومورهای غیرفعال هورمونی نیز میتوانند هورمون تولید کنند. یک تومور غیرفعال هورمون در واقع یا (الف) هورمون تولید نمیکند، یا آنها را تولید میکند اما (ب) ترشح نمیکند، یا (ج) آن را تولید میکند و آنقدر کم ترشح میکند که عملاً بیاثر هستند، یا (د) فقط هورمون های بیاثر را بیرون میریزد. رشد تومور یا خود اندازه آن میتواند منجر به ایجاد علائم شود.
(1) پرولاکتینوما
تقریباً نیمی از تومورهای هیپوفیز پرولاکتینوم هستند. پرولاکتین بیشتر ترشح میشود، بنابراین علائم بین مردان و زنان متفاوت است – به خصوص اختلالات چرخه قاعدگی در زنان و میل جنسی و اختلال نعوظ در مردان.
(2) تومورهای غیرفعال هورمونی
در حدود یک چهارم موارد، علائم ناشی از تومورهای غیرفعال هورمونی است. علائم با جابجایی بافت سالم یا با فشار بر بافت یا اعصاب جمجمه ایجاد میشود. عصب بینایی در مجاورت غده هیپوفیز قرار دارد، بنابراین اختلالات بینایی (مانند کاهش میدان بینایی) ممکن است رخ دهد. علاوه بر این، سردرد به دلیل فشاری که یک تومور بزرگتر بر بافت اطراف وارد میکند نیز مشاهده می شود.
(3) سوماتوتروپینوما
حدود یک پنجم تومورهای هیپوفیز ناشی از هورمون رشد اضافی سوماتروپین است که منجر به علائم آکرومگالی میشود. علائم اصلی این بیماری بزرگ شدن دست ها و پاها است.
(4) کورتیکوتروپینوم
این نوع بسیار نادرتر است و حدود 5 درصد موارد را تحت تأثیر قرار میدهد و زمانی به وجود می اید که تومور ADHاضافی ترشح میکند. این بیماری را بیماری کوشینگ مینامند. افزایش سطح ADH باعث میشود که غدد آدرنال به طور فزایندهای هورمون استرس کورتیزول را در خون آزاد کنند که نتیجه آن افزایش وزن، فشار خون بالا و غیره است.
(5) تیروتروپینوم
تیروتروپینوم باعث افزایش ترشح TSH (هورمون محرک تیروئید) میشود و این منجر به پرکاری غده تیروئید میشود. این آدنوم حتی نادرتر است و تقریباً 0.5٪ از تمام تومورهای هیپوفیز را تحت تأثیر قرار میدهد.
تشخیص
در مورد تومورهای فعال هورمونی، سطوح هورمونی هورمونهایی که بیش از حد آزاد میشوند بررسی میشود. این امر مستلزم سطح بالایی از دانش تخصصی است، زیرا غده هیپوفیز بخشی از یک سیستم بسیار پیچیده از فرآیندهای متابولیک است – یافتن راهی برای تشخیص قابل اعتماد علت واقعی بیماری نیاز به دانش و تجربه خاصی دارد.
خود تومورها با استفاده از روشهای تصویربرداری مانند MRI یا CT بررسی میشوند. میکروآدنومها همچنین به دلیل اندازه خود ممکن است در این تصویربرداری ها دیده نشوند. شناختهشدهترین کورتیکوتروپینوما است که قطر برخی از آنها کمتر از 2 میلیمتر است.
درمان تومور هیپوفیز
انتخاب درمان بستگی به اندازه تومور دارد. البته بهتر است بافت تومور به طور کامل برداشته شود، زیرا در اکثر موارد متابولیسم به طور کامل به حالت عادی باز میگردد و علائم از بین می روند. همچنین داروهایی برای درمان بسیاری از شرایطی که در بالا توضیح داده شد وجود دارد و عمدتاً زمانی استفاده میشوند که آدنوم را نمیتوان برداشت یا به طور کامل حذف نمیشود. پرتودرمانی نیز یکی از این گزینه ها است.
عمل جراحی برای برداشتن
تومورهای تا اندازه 1 سانتی متر را میتوان با موفقیت به آرامی از طریق روش ترانس اسفنوئیدال، یعنی از طریق بینی یا قسمت هایی از سینوس های پارانازال، خارج کرد. اگر تومور بزرگتر از 1 سانتی متر باشد، معمولاً دسترسی جراحی از طریق بالای جمجمه (دسترسی ترانس کرانیال) انتخاب میشود. جراحی آندوسکوپی هیپوفیز یا جراحی آندوسکوپی ترانس اسفنوئید (جراحی از راه بینی) برای برداشتن تومورهای هیپوفیز انجام میگیرد.
رادیوتراپی
اگر بیمار نمیخواهد عمل کند یا اگر تومور قبلاً آنقدر رشد کرده باشد که برداشتن جراحی به بافت مغز مجاور آسیب برساند، میتوان پرتودرمانی را انجام داد. همچنین زمانی استفاده میشود که جراحی نتیجه مطلوب را نداشته باشد. مهم است بدانید: با پرتودرمانی، تعادل هورمونی بسیار کندتر از برداشتن بافت تومور عادی می شود. اما در دراز مدت، فعالیت هورمونی و متابولیک دوباره عادی میشود.
استرس روانی
تشخیص “تومور مغزی” مطمئناً برای بیشتر افراد خبر بدی است و منجر به یک موقعیت بسیار استرسزا، پر از سوالات، نگرانیها و عدم اطمینان میشود. آیا جراحی تومور خطرناک نیست؟ آیا اشعه نمیتواند بافتهای سالم مهم را از بین ببرد و عواقب ناگواری داشته باشد؟ علاوه بر بهترین درمان ممکن برای بدن، کمک و حمایت از شما و خانواده شما به همان اندازه مهم است! سوالات بیپاسخ و کاوشگر یا ترسهای ناگفته هرگز خوب نیستند. احساس اینکه واقعاً حمایت میشوید و میتوانید در موفقیت درمان سهیم باشید، تأثیر زیادی بر سلامتی شما دارد. در صورت بروز هر یک از علائم زیر به باید به بهترین جراح تومور هیپوفیز مراجعه نمایید. علائمی که باید بسیار جدی گرفته شود شامل موارد زیر است:
- سردردی که با دارو از بین نمیرود.
- تهوع و استفراغ
- ترشح آبکی و خونریزی از بینی
- افزایش ادرار
- تب
