گیاه اسفرزه چه خواصی دارد؟ + طریقه مصرف گیاه اسفرزه

در این مطلب از مجله اینترنتی مثبت 1، به خواص گیاه اسفرزه و طریقه مصرف گیاه اسفرزه میپردازیم. با ما تا انتهای این مطلب همراه باشید.

بارهنگ تخم‌مرغی، اسفرزه، اسپرزه (نام علمی: Plantago ovata) نام یک گونه از سرده کک‌علفیان است. در ایران از جمله در بلندی‌های بالای ۲۵۰۰ متر در استان کهگیلویه و بویراحمد می‌روید. در زبان بلوچی به آن دانیچک می‌گویند و این گیاه در بلوچستان ایران و پاکستان به وفور رشد می‌کند که بلوچها تخم این گیاه را جهت رفع اسهال با ماست مخلوط کرده و به خورد بیمار می‌دهند که بسیار مؤثر است.

گیاهان کوهی و درمانی بسیاری در میان گیاهان وجود دارد که هر کسی از خواص آن‌ها اطلاع نداشته و معمولاً مورد استفاده قرار نمی‌گیرد و بنوعی ناشناخته مانده‌اند، در این بین گیاه اسفرزه یکی از این گیاهان دارویی است که از دیرباز مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

گیاه اسفرزه و خواص آن

گیاه اسفرزه نوعی گیاهی علفی و یکساله، بدون ساقه و یا دارای ساقه‌های کوتاه و برگ‌های باریک است. این گیاه نوک تیز با سه رگبرگ سراسری در جهت طول برگ، گل‌های کوچک آن به صورت سنبله‌های استوانه‌ای یا تقریباً مدور به طول ۵/۱ تا ۳ سانتی متر دارد که در رأس دمگل ظاهر می‌شود و محتوی دانه‌هایی به رنگ قهوه‌ای مایل به زرد هستند.

ارتفاع این گیاه به ۱۰ تا ۳۵۵ سانتی متر می‌رسد.

میوه این گیاه پوشینه، شکوفا، دو خانه و محتوی معمولاً یک دانه کوچک، لغزنده و به رنگ قهوه‌ای در هر خانه است.

گیاه اسفرزه به حالت خودرو روی چمن‌های خشک، چراگاه‌ها، مزارع رها شده، علف زارها، کنار راه‌ها و جویبار‌ها و بیابان‌های بایر دیده می‌شود.

در آمریکا از گیاه اسفرزه دارو‌های ملینی، چون Metamucil تهیه می‌گردد که ملین خوبی است دانه بسیار سختی است که تقریباً در غالب مناطق دنیا می‌روید و در ردیف مفیدترین، موثرترین و بی ضررترین و در عین حال ملایم‌ترین ملین‌های گیاهی است که از قرن‌ها پیش برای لینت مزاج تجویز شده است، اما تحقیقات جدید نشان می‌دهد که دانه‌های اسفرزه برای کاهش کلسترول و قند خون نیز مؤثر است.

مشخصات گیاه اسفرزه و نام دیگر گیاه اسفرزه

در حدود ۳۰ درصد پوشش دانه اسفرزه را یک ماده جاذب آب تشکیل می‌دهد که موسیلاژ نامیده می‌شود و پس از خیس شدن و جذب آب، لعاب می‌دهد و هر دانه ۱۰ برابر حجم خودش متورم می‌شود و به شکل لعابی ژلاتینی درمی آید و این لعاب است که منشاء شفابخشی آن در موارد اسهال و یبوست است.

پژوهش‌های دانشمندان نشان می‌دهد که یک قاشق مرباخوری تخم اسفرزه که ۳ بار در روز خورده شود و هر بار اقلاً دو لیوان آب ولرم با آن نوشیده شود، اثر محسوسی در تخلیه و رفع یبوست دارد.

خواص گیاه اسفرزه برای لاغری

غلاف تخمه‌ی اسفرزه به طور مستقیم باعث چربی سوزی نمی‌شود. در واقع این دانه‌های کوچک باعث کاهش میزان چربی‌های جذب‌شده توسط بدن می‌شوند. به خاطر اینکه می‌توانند مواد غذایی مصرف‌شده را خیلی زود از بدن خارج کنند. در نتیجه بدن زمان کمی برای جذب چربی بیشتر خواهد داشت.

غلاف یا همان پوشش تخم اسفرزه همچنین با بهبود هضم مواد غذایی و بدون جذب زیاد آن‌ها و همچنین کمک به پاک‌سازی بدن و حجیم شدن در معده به لاغری کمک می‌کند. حجیم شدن اسفرزه داخل معده باعث ایجاد احساس سیری طولانی مدت شده و سیستم گوارشی از آن برای دفع هرچه بیشتر مواد چرب و توکسین‌ها استفاده می‌کند. با این وجود باید بدانید که مصرف اسفرزه به تنهایی برای کاهش وزن و لاغری کافی نیست. در کنار مصرف این دانه‌های ریز باید تعادل غذایی را رعایت کرده و ورزش کنید.

می‌توانید از تخم اسفرزه به عنوان مکملی برای لاغری استفاده کنید. برای این کار کافی است که ده تا بیست دقیقه قبل از غذا آن را مصرف کنید. اسفرزه سرشار از فیبرهای غذایی است و بهتر است در ابتدا به میزان کم مصرف شود.

معمولاً روی پودر اسفرزه میزان مصرف آن نیز ذکر می‌شود. در ابتدا نصف این میزان ذکرشده را با یک لیوان بزرگ شیر یا آب‌میوه‌ی خانگی بدون قند افزوده، مخلوط کرده و میل کنید. می‌توانید میزان مصرفتان را به مرور و در عرض 3 هفته بیشتر کنید. اگر از قرص‌های اسفرزه استفاده می‌کنید آن را نیم ساعت قبل از غذا با یک لیوان بزرگ آب میل کنید.

اسفرزه برای تمیزی بدن از ضایعات تلنبار شده

غلاف تخمه‌های اسفرزه به دفع ضایعات قدیمی که حدود 2 تا 5 کیلو از وزن بدن هر فردی را تشکیل می‌دهند کمک می‌کند. اگر شما به طور مرتب اسفرزه مصرف کنید به بدنتان کمک خواهید کرد که از شر ضایعات و مواد زائد انباشته در آن خلاص شود. در نتیجه احساس سبکی زیادی خواهید کرد و اندازه‌ی دور شکمتان کوچک‌تر خواهد شد.

اسفرزه برای تمیزی کولون

تأثیر تمیزکنندگی اسفرزه بسیار بالاست به طوری که می‌تواند باعث تمیزی چشم‌گیر کولون شود. مصرف تخمه اسفرزه باعث دفع ضایعات، احساس سبکی و کنترل مشکلات مربوط به روده‌ها یعنی یبوست، سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر و اسهال می‌شود. این دانه‌های ریز برای افرادی که از هموروئید یا همان بواسیر رنج می‌برند نیز مفید است. می‌توانید میزان و روش مصرف آن را از عطار یا داروساز بپرسید.

اسفرزه برای کاهش قند خون

اسفرزه با آن قد و قواره‌ی کوچکش قادر است میزان قند خون، میزان انسولین، میزان کلسترول بد خون و خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی را کاهش دهد. نتایج پژوهش‌ها نشان می‌دهند مواد غذایی سرشار از فیبرهای غذایی به کاهش میزان قند خون و انسولین دیابتی‌ها کمک می‌کند. از آنجایی که غلاف اسفرزه نیز سرشار از فیبرهای غذایی است مصرف آن برای کاهش قند خون و انسولین توصیه می‌شود. نتایج پژوهش‌ها همچنین نشان می‌دهند که میزان بالای فیبرهای غذایی روی میزان کلسترول خون نیز تأثیر گذاشته و باعث کاهش آن می‌شود. در نتیجه اسفرزه نیز می‌تواند کلسترول بد خون را کاهش داده و خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی را نیز کاهش دهد.

خواص گیاه اسفرزه برای معده (یبوست و اسهال)

فیبرهای موجود در غلاف تخمه اسفرزه برای بهبود یبوست و درعین‌حال اسهال مفید است. از این دانه‌های ریز همچنین برای درمان هموروئید (بواسیر) و بیماری‌های دیگر روده‌ها نیز می‌شود استفاده کرد.

نتایج پژوهش‌های متعدد نشان می‌دهد که مخلوط کردن اسفرزه با آب باعث حجیم و لعاب‌دار شدن این دانه‌های ریز می‌شود که به حرکت و انقباض بیشتر روده‌ها کمک کرده و مدفوع را از سیستم گوارش خارج می‌سازد. در کشورهای آسیایی و اروپایی و آمریکایی از این دانه‌های ریز به عنوان ملین استفاده می‌شود.

در مورد اسهال باید بگوییم که اسفرزه به طور قابل‌ملاحظه‌ای آب داخل لوله‌ی گوارش را می‌گیرد و مدفوع را سفت تر کرده و به آرامی عبور می‌دهد.

خواص و فواید گیاه اسفرزه چیست؟

دیگر خواص درمانی گیاه اسفرزه

• گیاه اسفرزه را در آب بریزید و بگذارید بماند و دائم به جای آب خوردن از آب آن میل کنید، اگر دائم جرعه جرعه نوشیده شود گرفتگی صدا که از گرمی و حرارت باشد را برطرف می‌سازد، در موارد کاهش درد و رفع خارش و قطع خونریزی بواسیر نافع است.
• گیاه اسفرزه را با عناب در آب بچسبانید و آب آن را صبح ناشتا بخورید و با آب آن بدن را هم بشویید خارش قسمت‌های زنانه یا واژینال را برطرف می‌سازد.
• آب دم کرده گیاه اسفرزه را بنوشید، مدر است و برای سوزاک مفید است.
• ۲۰ گرم از گیاه اسفرزه را در یک لیوان آب جوشانده و ۴ روز تکرار شود دافع سنگ کیسه صفرا است.
• اگر گیاه اسفرزه را با تخم شربتی و خاکشیر (هر کدام ۱۰۰ گرم) ترکیب و هر روز یک قاشق سوپخوری آن را در ۲ لیوان آب حل و مصرف کنیم برای رفع خارش تن و تصفیه خون و باز شدن اشتها مفید است.
• هر روز صبح، ظهر و شب هر بار یک قاشق شربت خوری از گیاه اسفرزه را در یک فنجان آبجوش بریزید بعد با نبات شیرین نموده بخورید، اسهال خونی را درمان می‌کند، از خونریزی زیاد و قاعدگی جلوگیری می‌کند.
• گیاه اسفرزه را بو دهید و هر روز بخورید، اسهال‌های طولانی و مزمن را درمان می‌کند.
• لعاب گیاه اسفرزه را دائم در گلو قرقره کنید و هم جرعه جرعه بخورید، گلودرد را درمان می‌کند و اگر آب آن را در دهان نگه دارید برفک و سوختگی و طاول و زخم‌های دهان رادرمان می‌کند.
• گیاه اسفرزه را بکوبید، بعد با سرکه خمیر نموده و هر روز صبح و شب روی محل ضماد بگذارید سالک را درمان می‌کند.
• گل ختمی کوبیده را و با لعاب گیاه اسفرزه مخلوط کنید و بر پیشانی بمالید. سردردی که از آفتاب باشد را تسکین می‌دهد.

گیاه اسفرزه در نظر حکمای طب سنتی ایران

طبیعت گیاه اسفرزه سرد و‌ تر است و نوع سفید رنگ آن مرغوبتر است که باید در آب ته نشین شود.

دانه‌های لعاب زا گیاه اسفرزه و خوردن لعاب آن سبب تسکین حرارت و تشنگی می‌شود و برای تب‌های گرم، غلیان خون و ناراحتی و خشونت سینه و حلق و زبان و سردرد و زخم روده و رفع یبوست روده‌ها که منشاء آن علل صفراوی یا عوارض حاصله از خوردن دارو‌های گرم است بسیار مفید است.

جالب است بدانید که توصیه می‌شود؛ در تمام موارد فوق لعاب آن به تنهایی و با مخلوط با روغن بادام شیرین خورده می‌شود.

در استعمال خارجی ضماد لعاب اسفرزه مخلوط با سرکه و روغن گلسرخ برای تسکین درد مفاصل گرم، نقرس و نرم کردن ورم‌های بخصوص ورم‌های پشت گوش نافع است و ضماد کوبیده آن با گلاب برای تسکین سردرد و یا روغن بنفشه برای تسکین سردرد‌های گرم و رفع خشکی دماغ و اعصاب نافع است و همچنین برای رشد و نرم کردن مو و جلوگیری از دو تا شدن تار‌های مو بسیار مفید است در مورد مو باید مالیدن ضماد چند روز پی در پی تکرار شود.

تذکر: توجه شود که در استعمال داخلی نباید تخم اسفرزه کوبیده شود، زیرا اگر کوبیده و خورده شود خطرناک بوده و خوردن در حدود ۴۰ گرم تخم اسفرزه کوبیده شده سبب سرد شدن بدن و تنگی نفس و آشفتگی و سرانجام منجر به غش و توقف نبض و پس از مدتی احتمالاً منجر به مرگ می‌شود؛ لذا در این حالت از دارو‌های قی آور گرم نظیر آب عسل و نمک و یا سایر دارو‌ها استفاده می‌شود.

هشدارهایی درباره مصرف اسفرزه

خاصیت ورم و تولید لعاب زیاد گیاه اسفرزه به عنوان ملین و کاهنده کلسترول و احتمالاً پیشگیری سرطان کاربرد دارد، پس اگر گیاه اسفرزه خورده شود و به قدر کافی آب همراه آن مصرف نشود، روده‌ها ورم کرده و فرد را دچار مشکل می‌کند.

از آنجایی که یبوست ناراحتی عمومی زنان باردار است، اما این افراد باید از خوردن اسفرزه نظیر سایر ملین‌ها پرهیز کنند و برای رفع یبوست از سایر خوراکی‌های غنی از فایبر و الیاف گیاهی مانند سبزیها، دانه‌های غلات، نان سبوس دار استفاده کنند.

لازم به ذکر است استفاده از گیاه اسفرزه برای کودکان زیر ۲ سال ممنوع است.

× سازمان غذا و داروی آمریکا اعلام کرده است که مصرف بی‌رویه و نامناسب اسفرزه (به عنوان مثال بدون نوشیدن آب کافی، برای افراد آلرژیک به اسفرزه و همچنین افرادی که قبلاً جراحی روده انجام داده‌اند) می‌تواند باعث انسداد مری، تنگی نفس و آسفیکسی یا خفگی در جنین و نوزاد شود.

× نتایج پژوهش آمریکایی نشان می‌دهد در مصرف مکمل فیبرهای اسفرزه در بیمارانی با سابقه‌ی آدنوم کولورکتال، باعث تشدید و بازگشت بیماری می‌شود. برای پیشگیری از عوارض مشکلات بعد از مصرف اسفرزه توصیه می‌شود که به همراه آن آب زیادی بنوشید. نوشیدن یک لیوان آب بعد از مصرف اسفرزه از حجیم شدن این دانه‌ها در گلو جلوگیری می‌کند.

× افرادی که از مشکلاتی مانند نفخ، گاز معده و درد معده رنج می‌برند توصیه می‌شود که در ابتدا با مصرف کم اسفرزه شروع کنند.

× اگر بعد از مصرف اسفرزه دچار تپش قلب، سرگیجه یا خون در مدفوع شدید مصرف آن را قطع و به پزشک مراجعه کنید.

× توجه داشته باشید که مصرف مکمل اسفرزه می‌تواند در جذب برخی از داروها مانند داروهای ضدافسردگی، ضد صرع، ضد دیابت و برخی از داروهایی که برای مشکلات قلبی یا کاهش چربی خون تجویز می‌شوند اختلال ایجاد کنند. اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید نباید از مکمل اسفرزه استفاده کنید. توجه داشته باشید که مصرف اسفرزه باید حداقل دو تا 4 ساعت قبل از داورهای دیگر باشد.

× اگر از بیماری‌های کلیوی رنج می‌برید قبل از مصرف اسفرزه حتماً با پزشکتان مشورت کنید.

💬 نظر شما درباره این مطلب چیست؟